Size bu metnin altında paylaşacağım promtla, arkadaşınızın cep telefonuyla kebapçıda çektiği fotoğrafı nasıl kurumsal hale getireceğinizi ve bunun profesyonel kimliğinize ne kadar katkı sağlayacağını söylesem memnun olurdunuz sanırım. Ama üzgünüm, konu kurumsallık olduğunda doğrulanabilir itibardan bahsediyoruz ve itibar, sürekli doğrulanma isteyen pahalı bir kavramdır.
Fotoğraf Çektirmek Neden Bu Kadar Zor?
Bir kurumsal fotoğraf çekimi planlamak; tarih koordinasyonu, mekân izni, katılımcıların uygunluğu, ışık ekibi, yönlendirme, düzenleme… hepsi ayrı dert. Buna karşılık bir görsel üretim aracına birkaç cümle yazıp saniyeler içinde “kurumsal” görünen bir fotoğraf almak bu aralar herkes için mümkün. O zaman soru kendiliğinden geliyor: bunca zahmete gerçekten gerek var mı?
Kısa cevap: evet, ama nedeni estetik değil, mesaj değeri. Bu cevap beni yaşlı gösterse de itibar çalışmaları ile göstergebilimsel serüven arasında ciddi bir ilişki var. Detaylandırmadan önce bir detay paylaşmalıyım. Sign kelimesi İngilizce-Türkçe sözlükte önce işaret, ikinci olarak imza anlamına geliyor. Sinyal kelimesi de dilimize aynı kelimenin türevi olarak girmiş… Bu bilgi burada bir dursun.
Ucuz sinyal, pahalı sinyal
Biyolog Amotz Zahavi, hayvanların birbirine ilettiği sinyallerin neden bu kadar “abartılı” ve maliyetli olduğunu açıklamak için handikap ilkesini öne sürmüştür. Erkek tavus kuşunun kuyruğu, taşınması güç ve avcıya karşı savunmasız bırakan bir yüktür. Tam da bu yüzden güvenilir bir sinyaldir. Kolayca taklit edilebilen bir özellik hiçbir şey kanıtlamaz; ancak taşınması pahalı olan bir özellik, o özelliği taşıyanın gerçekten güçlü olduğunu gösterir.1 Bu mantık, kurumsal iletişimde ve elbette görsel içerikler için de geçerli.
Bir fotoğraf çekimi pahalıdır. Zaman, koordinasyon, insan kaynağı, ekipman gerektirir. Bu maliyet, görselin arkasında gerçek bir şeyin, gerçek bir ekip, gerçek bir mekân, gerçek bir an olduğunu ima eder. Bir AI/CGI görseli ise neredeyse maliyetsizdir, bu da onu, gerçekliği kanıtlama gücü açısından zayıf bir sinyal yapar. İzleyici bunu bilinçli olarak analiz etmese bile, sezgisel olarak fark eder: “bu gerçek mi, yoksa üretilmiş mi?” sorusu, güven düzeyini doğrudan etkiler. Bu hep mi böyleydi? Hayır. Bugün belki efektlerine gülümsediğiniz 1980’lerin filmleri, Yıldız Savaşları mesela, ulaşılması güç, hayranlık bırakan çalışmalardı.
Her görsel aynı sinyal değerini taşımaz
Bu ayrım, her AI/CGI kullanımının yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Soyut bir kavramı görselleştirmek, bir ürünün henüz üretilmemiş bir versiyonunu göstermek ya da bir arka plan/doku öğesi oluşturmak için üretilmiş görsel makul bir araçtır. Çünkü bu bağlamda izleyici zaten “bu bir temsildir, belge değildir” beklentisiyle bakar. Sorun, temsil edilmesi gereken şeyin gerçek olduğu iddia edilen bir an olduğunda ortaya çıkar: yönetim kurulu fotoğrafı, bir tesisin iç mekânı, üretim süreçleri, etkinlikten bir kare, “mutlu çalışanlarımız” başlıklı bir görsel. Bu görseller, doğası gereği bir doğrulanabilirlik iddiası taşır. “Biz buradaydık ve bu gerçekten böyle” der. AI/CGI ile üretildiklerinde, bu iddia sahte bir temele oturur ve fark edildiğinde (giderek daha kolay fark ediliyor) itibar, hiç görsel kullanmasaydık dedirtir.
Bütçe sorunu
Daha önce web sitesi projelerinde en sık ihmal edilen kalemlerden birinin görsel/video bütçesi olduğunu yazmıştım: “oraya da cep telefonuyla çekiversinler” yaklaşımı. AI/CGI araçlarının yaygınlaşması bu ihmali daha da cazip hale getiriyor: artık “çekiversinler” bile demeye gerek kalmıyor, bir komut yazmak yeterli görünüyor. Ama bu, sorunu çözmüyor, sadece görünmez kılıyor. Bütçe ayırmamanın maliyeti, düşük kaliteli bir görsel yerine, şimdi güvenilirliği sorgulanan bir görsel olarak geri dönüyor.
Pratik bir ayrım: ne zaman ne kullanılmalı
Gerçek bir anı, gerçek bir kişiyi ya da gerçek bir mekânı temsil eden görseller (ekip fotoğrafları, tesis görselleri, etkinlik kareleri, müşteri/paydaş görüntüleri) mutlaka fotoğraf çekimi gerektirir. Burada AI kullanımı, doğrulanabilirlik iddiasını kesinlikle zedeler.
Kavramsal, soyut ya da henüz var olmayan bir şeyi görselleştiren içerikler (bir sürecin şeması, gelecekteki bir ürün konsepti, zemin görseli) için yapay görsel makul bir araçtır. Çünkü izleyici zaten bir temsille karşılaştığını bilir.
Ara bölge: stok fotoğraf kullanımı da benzer bir soruna işaret eder. Gerçek ama kuruma ait olmayan bir an, kurumun kendi anıymış gibi sunulur. Bu, yapay zeka görselleri kadar keskin olmasa da benzer bir güven aşınması yaratır.
Sonuç
Fotoğraf çektirmenin zahmetli olması bir tesadüf değil; tam olarak bu zahmet, görselin taşıdığı güvenin kaynağı. AI araçları, üretim maliyetini düşürerek gerçek bir imkân sunuyor ancak bu imkânı, doğrulanabilirlik iddiası taşıyan içeriklerde kullanmak, kurumun en değerli varlığı olan güveni ucuzlaştırmak anlamına geliyor. Sinyalin, yani imzanın, bir ağırlığı olmalı.