PPWR, EPR ve EUDR kısaltmalarıyla anılan Avrupa Birliği düzenlemeleri işletmeleri ambalaj tasarımları konusunu tekrar gözden geçirmeye itecek gibi duruyor. Pazarlama iletişiminin en önemli konularından biri olan ambalaj, yeni düzenlemeler sonunda kullanılan materyalden renklere kadar birçok konuda özgürlüğünü yitirmiş gibi duruyor. Ya da bu durumu yaratıcılık ile öne çıkma için bir fırsat olarak görebiliriz. Ancak artık işin içinde sadece “tasarım” yok; regülasyonlara uyum, maliyet optimizasyonu ve tedarik zinciri şeffaflığı var. İşletmelerin, henüz yürürlüğe girmeden bu düzenlemeleri anlaması ve stratejilerini buna göre kurması ve tasarım brieflerini oluşturması gerekiyor.
İşte ambalaj dünyasını değiştirecek üç kritik AB mevzuatı ve tasarım masasındaki yansımaları.
1. PPWR – Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü:
Kapsam ve Ana Maddeler:
PPWR, tüm AB pazarına sunulan ambalajları kapsar. Tüzüğün en kritik maddeleri şunlardır:
- Madde 6 – Geri Dönüştürülebilirlik Gereklilikleri: 1 Ocak 2030 itibarıyla, tüm ambalajların “tasarım gereği geri dönüştürülebilir” olması zorunludur. (Madde 6(1) ve Ek V’teki kriterler).
- Madde 7 – Minimal Geri Dönüştürülmüş İçerik: Plastik ambalajlar için belirli oranlarda zorunlu geri dönüştürülmüş içerik (PCR) zorunluluğu getirilmiştir. (Madde 7(1))
- Madde 8 – Kullanım Kısıtlamaları: Tek kullanımlık plastik ambalajlar, belirli kimyasallar ve okso-bozunur plastikler için kısıtlamalar ve yasaklar getirilmiştir. (Madde 8(1))
- Madde 9 – Aşırı Ambalajın Azaltılması: Ambalajlar, ürünün korunması ve taşınması için gerekli olan minimum boşluk oranı ile sınırlandırılacak; aşırı ambalajlama (boşluk doldurucular) yasaklanacaktır. (Madde 9(2))
- Madde 10 – Ayrı Toplama ve Etiketleme: Ambalajların üzerinde, tüketicilerin atığı doğru ayırması için net, standartlaştırılmış bir “ayrı toplama etiketi” bulunması zorunludur. (Madde 10(1)) Parçalı ambalajlarda, her bölüm için ayrı etiketleme / uyarı zorunluluğu var.
Tasarımda için husus; renk seçimleri (özellikle siyah ve koyu renkli PET, geri dönüşüm tesislerinde algılanamadığı için), etiket yapıştırıcıları, mürekkep türleri ve plastik içermeyen laminasyonlar tercih edilmek zorunda kalacak. Ambalajın tasarımı, sadece “güzel görünmek” için değil, “gerçekten geri dönüştürülebilmek” için yapılacak.
2. EPR – Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu: Ambalajın Yeni Maliyet Kalemi
EPR, tek bir tüzük değil; AB Atık Çerçeve Direktifi (Waste Framework Directive) olarak bilinen ana direktifin (Direktif (EU) 2018/851) kapsamında yer alan bir sistemdir.
Kapsam ve Ana Maddeler:
- Madde 8 – Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu: Üye devletler, üreticilerin ambalaj atıklarının yönetimi konusunda mali ve organizasyonel sorumluluk üstlenmesini sağlayacak sistemler kurmakla yükümlüdür. (Madde 8(1))
- Madde 8a – Ulusal EPR Sistemleri: 2018/851 sayılı direktifle eklenen bu madde, EPR sistemlerinin şeffaflık, maliyet etkinliği ve çevresel performans açısından asgari gerekliliklerini tanımlar. (Madde 8a)
- Eko-Modülasyon (Eco-modulation): Üreticiler, geri dönüşümü zor olan ambalajlar için daha yüksek EPR ücretleri öder; geri dönüştürülebilir ve hafif ambalajlar ise daha düşük ücrete tabi olur. Bu, 2018/851 sayılı direktifin giriş bölümü (preamble) ile desteklenmiştir.
Meali:
- Tasarımcılar artık ambalaj malzemesini seçerken EPR ücretini de hesaba katmak zorunda.
- Karma malzemeler (plastik-karton, alüminyum-PET, çok katmanlı plastikler) “geri dönüştürülemez” kategorisine girdiği için oldukça yüksek EPR ücretlerine tabi olacak.
- Ürünün kâr marjı, artık tasarımcının tercih ettiği malzemenin “EPR maliyeti” ile doğrudan ilişkili.
3. EUDR – AB Ormansızlaşma Yönetmeliği: Tedarik Zincirinde Coğrafi Konum Şartı
Regulation (EU) 2023/1115 of the European Parliament and of the Council of 31 May 2023 on the making available on the Union market and the export from the Union of certain commodities and products associated with deforestation and forest degradation (Resmi Gazete: EUR-Lex – 32023R1115).
Kapsam ve Ana Maddeler:
Bu tüzük ormansızlaşmaya neden olan üretimlerin AB pazarına girmemesini hedef alan bir sistemdir ancak kapsamına giren ürünler arasında kâğıt hamuru, kâğıt, karton ve ahşap nedeniyle ambalaj kararlarını da doğrudan etkilemektedir.
- Madde 3 – Yükümlülükler ve Yasaklar: Piyasaya sürülen ürünlerin: (a) ormansızlaştırılmış arazilerden gelmemiş olması, (b) yasal olarak üretilmiş olması, ve (c) gerekli özen (due diligence) beyanı ile gelmesi zorunludur. (Madde 3)
- Madde 9 – Coğrafi Konum (Geolocation): Ambalajda kullanılan tarımsal veya orman ürününün üretildiği arazinin coğrafi koordinatları (enlem ve boylam) açıkça belirtilmelidir. (Madde 9(1)(d))
- Madde 12 – Gerekli Özen (Due Diligence) Sistemi: Ekonomik operatörler, tedarik zincirlerinin bu kurallara uygunluğunu sağlamak için resmî bir due diligence sistemi kurmalı ve bu sistemin işleyişine dair yıllık raporlar yayınlamalıdır. (Madde 12)
- Madde 14 – Doğrulama: Yetkili otoriteler, ürünün EUDR uyumluluğunu kontrol etme hakkına sahiptir. (Madde 14)
Ambalaj Tasarımına Etkisi:
- Tedarikçinizden gelen kartonun EUDR’ye uygun ve tedarikçinin de uyumlu olması gerekiyor. Tedarikçinin değiştirilmesi veya ambalaj malzemesi olarak karton türü ürünlerden vazgeçmek gerekir
- Tasarım sürecinde artık sadece “hangi tür karton kullanılacağı” değil; o kartonun hangi endüstriyel ormandan, hangi koordinatlardan geldiği de sorgulanacak ve bu veriler ambalajın teknik dosyasında yer alacak.
Ambalaj Tasarımı Artık Stratejik Bir Uyumluluk Konusu
Bu üç düzenleme bir araya geldiğinde, ambalaj tasarımı; sürdürülebilirlik iletişimini pazarlama iletişimi ile birleştirmiş yeni raf ve kanal stratejileri gerektiriyor. Uyumluluk, tasarımın sadece estetik ve iletişim boyutunu değil, çevresel boyutunu da kapsamasını gerektiriyor. Biz iletişimciler için burada düşünülmesi gereken en önemli nokta, ürünün kullanıcı deneyimi olarak tanımladığımız zaman çizgisinin genişletildiği.
Bugün yapılacaklar listesi;
Ambalaj envanterinizi çıkarın Dönüştürülebilir, dönüştürülemez ayrımlarını yapın. Kullanılan materyallerin EPR / EUDR kapsamlarını sorgulayın
Etiketlerinizi güncelleyin: Standart etiketleme gerekliliklerini tekrar kontrol edin
Malzeme maliyetlerinizi yeniden hesaplayın: Yüksek EPR ücretine tabi malzemeleri ayıklayın
Tedarikçileriniz ile görüşün Düzenlemelere uyumluluk çalışmalarını sorun.